Fabryka fortepianów i pianin T. Betting w Lesznie

Pisząc o Lesznie – piszemy o Bettingu. Jednak sama wytwórnia fortepianów i pianin T. Betting wymaga specjalnego opracowania, którego kiedyś się podejmę.

Tymczasem, interesują nas losy fabryki w Lesznie oraz instrumenty, tu wyprodukowane. 

Do Leszna Betting się przeniósł w roku 1921, po tym jak fabryka w Kaliszu została doszczętnie spalona.

Odbyłem cenną, interesującą rozmowę z panem Januszem Bettingiem, prawnukiem Teodora Bettinga i ostatnim zawodowym przedstawicielem słynnego rodu fabrykantów fortepianowych, który opowiedział mi o okresie leszczyńskim i powojennym upadku fabryki. Na bazie tej rozmowy, jak również innych posiadanych danych, piszę ten post.

Wg Janusza Bettinga, to właśnie Leszno, nie Kalisz, należy uznać za podstawowe miejsce ulokowania fabryki Bettingów. W Lesznie powstało najwięcej instrumentów (z pewnością grubo ponad połowa ogółu produkcji), do rozmiarów niebywałych rozrósł się eksport. Nieprawdą jest zamieszczona u Vogla informacja, jakoby w Kaliszu fabryka działała aż do roku 1939 – po pożarze w roku 1915 działalność Bettingów w Kaliszu została ostatecznie zakończona. Nieprawdą jest też to, że fabryka w Lesznie działała do roku 1979 – owszem, działała, i to nieupaństwowiona, ale tylko pracownia naprawcza.

Tak więc niniejszym ogłaszam nową informację na temat produkcji fortepianów i pianin w fabryce T. Betting:

  • 1887-1915 – Kalisz (powstały wówczas instrumenty do numeru ok. 8000-9000?)
  • 1921-1939/45 – Leszno (działalność zamknęła się numerem ok. 18000)

Niestety, nie da się jednoznacznie rozgraniczyć, którym numerem zakończyła się produkcja w Kaliszu a rozpoczęła się w Lesznie. Kaliskie archiwa spłonęły; miejsce przechowania leszczyńskich nie jest ustalone.

W Lesznie wytwórnia aktywnie działała. Rozpoczęła się m.in. produkcja fisharmonii, z tym że nie trwała długo, gdyż fabryka skupiła się na fortepianach i pianinach. Firma nazywała się Theodor Betting i S-ka (wspólniczką była Jadwiga May) i mieściła się w Lesznie przy dawnej ul. Komeniusza 25, obecnie Bolesława Chrobrego 13/14. Wówczas, gdy rozpoczynano produkcję w Lesznie, Teodora już dawno nie było na tym świecie – tym nie mniej jego imię pozostało na firmowych tabliczkach znamionowych aż do końca produkcji własnych instrumentów.

Fabrykę w Lesznie otwierał Juliusz Betting (1866-1935), syn Teodora. Po jego śmierci stery przejął syn, Teodor II Juliusz Betting (1897-1971), któremu przypadł w udziale koniec słynnej fabryki.

W porównaniu z Kaliszem, w Lesznie potrojono produkcję, konstruując w lepszych latach nawet 1000 instrumentów rocznie. Kwitnął eksport, choć całkowicie odpadł rynek rosyjski. Opracowywano nowe wzory i modele pianin i fortepianów – na miarę europejską.

W roku 1937 fabryka oferowała 2 rodzaje fortepianów gabinetowych o długości 138 cm (mniej i bardziej zdobiony) oraz 6 gatunków pianin wysokością od 112 („Liliput”) do 137 cm. Wszystkie instrumenty posiadały okładziny klawiatury z kości słoniowej oraz – w zależności od modelu – skalę o 7 lub 7 1/4 oktawach. Zresztą, jedyne 7-oktawowe pianino (reszta miała już nowoczesną skalę) mogło być pozostałością nadmiernej ilości wyprodukowanych odlewów ram metalowych lub innych wcześniej przygotowanych podzespołów.

Istniała również filia fabryki T. Betting w Częstochowie, lecz nie wiadomo, czy produkowała własne instrumenty, czy tylko przeprowadzała naprawy.

Znane dane produkcyjne:

  • 1925 – 125 instrumentów;
  • 1930 – 250 pianin.

W momencie rozpoczęcia wojny większa część gotowej produkcji przewieziona została do Warszawy, gdzie uległa zniszczeniu.

Sama okupacja nie spowodowała jeszcze zagłady fabryki, choć wytwórnia musiała produkować meble i skrzynie zamiast instrumentów muzycznych. Fabryka dostała zarządcę komisarycznego z nadania władz okupacyjnych. Jednak, wg Rottermunda, na przełomie lat 1941/42 firma otworzyła własny skład fortepianów i pianin w Poznaniu przy ul. Wrocławskiej 7.

Tuż po wyzwoleniu próbowano wznowić produkcję pianin i fortepianów. Ukończono rozpoczęte przed wojną instrumenty, wciąż stojące w magazynach fabryki. Lecz nowy system państwowy nie dał zezwolenia Bettingom na produkcję fortepianów. Cała produkcja miała znajdować się w rękach państwa, w którym to celu powołano Zjednoczone Zakłady Przemysłu Muzycznego. Znacjonalizowano wszystkie pozostałe po wojnie zakłady, które się zachowały, przede wszystkim poniemieckie. Również kaliska fabryka Fibigera została upaństwowiona – dając tym samym początek Calisii. W Warszawie czy Bydgoszczy nie było już co upaństwawiać.

Leszczyńskiego Bettinga nie upaństwowiono – ale i nie zezwolono na konkurencyjną wobec państwa produkcję. Do tego, spółka stała się Wielobranżową Spółdzielnią Pracy. Odtąd fabryka mogła się zajmować tylko naprawami, remontami, strojeniami i tego typu zajęciami. Przyjmowano więc do remontu instrumenty od prywatnych osób i strojono instrumenty na większych imprezach muzycznych w kraju (Duszniki, Lądek Zdrój) oraz w szkołach. Tę działalność zakończył swoją decyzją Janusz Betting, syn Teodora II, w roku 1979 – i odtąd zakład Bettingów przeszedł do historii.

Udział leszczyńskich instrumentów Bettinga w wystawach:

  • (1930) Bruksela – złoty medal
  • (1937) Leszno, Regionalna Wystawa Rzemieślniczo-Przemysłowa – ?

Adres w Lesznie:

ul. Komeniusza 25, obecnie Bolesława Chrobrego 13/14, tel. 235.

Zapytania z wyszukiwarki, prowadzące na tę stronę:

  • betting pianino (10)
  • pianino betting cena (9)
  • betting pianino cena (7)
  • strojenie pianina leszno (5)
  • betting piano (5)
  • fabryka fortepianow w polsce (4)
  • t betting (4)
  • th betting piano (4)
  • numery seryjne fisharmonii kotykiewicz (3)
  • janusz betting leszno (3)
  • fortepian betting sprzedam (3)
  • ile kosztuje pianino th betting (3)
  • betting pianina (3)
  • stroiciel pianin leszno (3)
  • pianina betting kalisz nowe (2)
  • pianino t betting waga (2)
  • pianino betting używane sprzedam (2)
  • fortepiany leszno (2)
  • pianino ile kosztuje t betting 1860 (2)
  • pianino t betting (2)
  • Leszno sprzedam pianino (2)
  • Pianino F Betting cena (2)
  • pianino t betting rok produkcji (2)
  • Janusz Betting stroiciel pianin i fortepianów (2)
  • jadwiga betting (2)
  • fabryki leszno (2)
  • t betting pianino ceny (2)
  • allegro pianino sprzedam leszno (2)
  • th betting 1887 fortepian (2)
  • f betting pianino (2)
  • t betting 1887-1915 (1)
  • polskie fabryki fortepianów (1)
  • przedwojenna fabryka fortepianów kalisz (1)
  • th betting pianino cena (1)
  • th betting pianino ars polonica (1)
  • pianino th betting leszno (1)
  • pianino th betting cena (1)
  • strojenie pianin leszno (1)
  • th etting pianino (1)
  • Theodor Betting ars polonica (1)
  • waga pianina j grosspietsch breslau (1)
  • znane polskie fabryki fortepianów (1)
  • pianino t betting leszno (1)
  • renowacja pianin i fortepianów leszno (1)
  • renowacja pianina leszno (1)
  • skup poianin t h betting (1)
  • t betting pianino 1887 (1)
  • strojenie pianina cena leszno (1)
  • t betting pianino rok produkcji (1)
  • teodor betting (1)
  • strojenie pianin i fortepianów leszno (1)
  • strojenie fortepianu leszno (1)
  • teodor betting piyano (1)
  • teodor betting w kaliszu strona główna (1)
  • stare pianino betting cena (1)
  • t betting fortepiany (1)
  • znane polskie fabryki fortepianów (1) (1)
  • stare fabryki leszno (1)
  • sprzedam pianino leszno (1)
  • sprzedam pianino betting (1)
  • przedwojenne fabryki i zakłady Rawicza (1)
  • pianino liliput (1)
  • fabryka pianin Leszczyński W (1)
  • fabryka pianin leszno (1)
  • fabryka pianino w polsce (1)
  • fabryki fortepianu w polsce (1)
  • fabryki pianin w polsce (1)
  • firma betting pianina (1)
  • firma betting pianina i fortepiany (1)
  • fsbryka fprtepianów kielce przedwojenne (1)
  • fabryka fortepianów i pianin w lesznie (1)
  • fabryka fortepianów betting (1)
  • aukcje pianin i fortepianow w Niemczech (1)
  • berlin fisharmonia seidler (1)
  • betting 1930 leszno (1)
  • betting i s-ka (1)
  • betting leszno (1)
  • blat od fortepianu sprzedam (1)
  • chrobrego 14 betting (1)
  • fabryka fortepian i pianino w polsce (1)
  • historia fabryki pianin Leszczyński W (1)
  • historia instrumentów klawiszowych (1)
  • leszno poznań fabryka fortepianów (1)
  • odlew medali lądek zdrój (1)
  • Janusz Betting stroiciel (1)
  • pianina t h betting (1)
  • pianinio th betting (1)
  • pianino betting sprzedam (1)
  • pianino cyfrowe sprzedam leszno (1)
  • pianino leszno (1)
  • leszno pozn fabryka fortepianów (1)
  • leszno pianino rynek (1)
  • ile kosztuje strojenie pianina Leszno (1)
  • informacje pianino betting (1)
  • jak najwiecej informacji jak powstał fortepian (1)
  • janusz betting kontakt (1)
  • janusz betting-leszno (1)
  • katalog przedwojennych fabryk pianin i fortepianów (1)
  • kontakt do fabryk ram pianinowych (1)
  • kotykiewicz pl (1)
  • allegro pianino betting (1)