Pianina wschodnioniemieckie: powiedzmy głośno NEIN!

Jak wiemy z historii, Polska znajduje się (a przynajmniej, znajdowała) pomiędzy młotem a kowadłem, albo raczej pomiędzy dwoma młotami, albo, mówiąc poprawnie politycznie, pomiędzy dwoma zaklętymi jej przyjaciółmi, którzy zawsze dogadywali się ponad jej głową – pomiędzy Rosją a Niemcami. 

Tak zaawansowane spojrzenie historyczne, wbrew pozorom, ma bardzo ważne znaczenie w naszym kontekście – w przypadku instrumentów muzycznych, pianin i fortepianów.

Bo przecież, kiedy ktoś koniecznie nie chciał być uszczęśliwiony posiadaniem „Nocturna”, „Liriki” czy „Akordu” z „Komitasem”, poruszał niebo i ziemię, a stawał się zadowolonym posiadaczem „Zimmermanna” lub „Rönischa”.

Czy miał powody ku radości? Niekoniecznie.

Otóż pianina wyprodukowane w NRD, jak by tam nie wycierano nóg o Bacha czy Mendelssohna (obaj towarzysze rodem z NRD), były jednymi z gorszych możliwych do nabycia instrumentów. Tylko radzieckie pianina (których problemy już kiedyś opisałem) były jeszcze gorsze.

W ogóle, produkcja pianin w obozie socjalistycznym całkowicie odzwierciedlała ogólny stan ekonomiki. Nie była nastawiona na jakość, lecz na wykonanie planu, na oszczędność, na wyprodukowanie jak największej ilości pianin jak najmniejszym kosztem.  W tych warunkach, nawet gdyby produkcją pianin zajmowali się ludzie ideowi, oddani tej sprawie (jak choćby założyciele Legnicy czy Calisii), i tak zawsze byli uzależnieni od narzuconego odgórnie planu (udało się wykonać plan? Świetnie: następny będzie jeszcze większy), a do tego, od jakości dostarczanych materiałów i podzespołów. Cóż z tego, że kierownik produkcji np. w Kaliszu był doświadczonym specjalistą z dobrej przedwojennej szkoły, skoro np. dostawał byle jak sklecone mechanizmy wyprodukowane w Lubinie? Cóż z tego, że starał się maksymalnie dbać o jakość pianin, skoro dostawał wagony kiepskich filców lub podłej, zanieczyszczonej stali, struny z której pękały już przy pierwszej próbie naciągu?

Z „niczego” nie da się wyprodukować „coś”, nawet przy najlepszych chęciach i doświadczeniu. Takowe pianina zawsze będą miały na sobie piętno kryzysu, erzacu, ubóstwa, oszczędzania.

A jednak i „Legnica”, i „Calisia” w hierarchii pianin ludowo-demokratycznych stały wyżej od pianin wschodnioniemieckich!

Oto jak wygląda tabela hierarchiczna socjalistycznych pianin, posortowana według zmniejszenia ich jakości:

  • Pianina czechosłowackie – najpierw Petrof, potem pozostałe marki (Weinbach, Scholze, Rösler, August Förster, Bohemia, Fibich, Rieger-Kloss, Schlögl);
  • Pianina polskieLegnica i Calisia (cała lista produkowanych marek dostępna jest w podanych linkach „Legnicy” i „Calisii”);
  • Pianina niemieckie – najlepszą marką był Zimmermann; reszta była jeszcze gorsza (listę marek podaję w dalszym ciągu postu). Uwaga: fabryki Blüthner i August Förster prawdopodobnie produkowały tylko fortepiany;
  • Pianina węgierskieÜhlmann, Musica;
  • Pianina rumuńskieDoina, Enescu, Lipatti, Reghin, Ulrich;
  • Pianina produkcji ZSRR – stosunkowo najlepsze to Riga, cała reszta (ponad sto marek) jest jeszcze gorsza. Uwaga, „Estonia” nigdy pianin nie produkowała, stąd wypada poza ranking;
  • Pianina innych krajów bloku wschodniego, np. bułgarskie (Kremona, Orfej, Merkur) i ewentualnie inne, o których jeszcze nic nie wiem – ich produkcja była marginalna.

A teraz wyszczególnię listę marek pianin produkcji NRD:

  • Ammer (być może, tylko klawesyny i klawikordy)
  • Eisenberg
  • Finger
  • Fuchs & Möhr
  • Gerbstadt (Gerbstädt)
  • Geyer
  • Alexander Herrmann
  • Hofberg
  • Hoffmann & Kühne
  • Hupfeld
  • Irmler
  • Klingmann
  • Lindholm (być może, tylko klawesyny i szpinety)
  • Mannborg (również fisharmonie)
  • Gebr. Niendorf
  • Riese
  • Römhildt – Weimar
  • Rönisch
  • J. Schiller
  • Wilh. Steinberg
  • Wilh. Steinmann
  • Thierbach (również klawesyny)
  • Wagner
  • Wegman
  • Willermann
  • H. Wolfframm
  • Zimmermann

Podaję sformułowanie „być może, tylko klawesyny” dlatego, że osobiście nigdy nie zetknąłem się z pianinami tych marek (z klawesynami – i owszem; rzadkiej podłości meble…), zaś posiadane przeze mnie informacje produkcji pianin pod ww. markami definitywnie nie wykluczają.

Do pełni panoramy fortepianowej NRD należy tu doliczyć instrumenty marek Blüthner i August Förster, które jako-tako trzymały pewien poziom jakości, lecz prawdopodobnie produkowały tylko fortepiany (bez pianin). August Förster był zresztą produkcyjnie podzielony pomiędzy NRD a CSRS i nie umiem w tej chwili stwierdzić, który był gorszy, ten z Löbau czy z Jiříkova. Czechosłowacki Förster z całą pewnością produkował pianina, lecz niemiecki, o ile dobre mam rozeznanie, nie.

Owszem, niektóre podmioty również produkowały fortepiany (np. marki Gebr. Niendorf, GerbstadtAlexander Herrmann, Rönisch), lecz nie na zasadach wyłączności, jak Blüthner.

Dużo marek, prawda? Owszem, pozorna różnorodność. W rzeczywistości natomiast sytuacja była taka, że jeden i ten sam moloch produkował takie same pianina pod różnymi markami, próbując omamić odbiorców, zwłaszcza zagranicznych (sytuacja znana również w Polsce – powstawały fabryki wirtualne, których w rzeczywistości nie było, i którymi na rynku wewnętrznym się nie chwalono, np. Flugel und Pianinofabrik Offberg, seit 1878). Tak samo było w Czechosłowacji, gdzie na dwóch-trzech fabrykach produkowano tuzin „różnych” pianin, całkiem zresztą dobrych. Co ciekawe, większość z tych pianin miały wspólną instrukcję obsługi i kartę gwarancyjną (to też przykład komunistycznej oszczędności).

W NRD na kilku fabrykach meblowych produkowano ok. 30 różnych marek pianin i fortepianów. Co ciekawe, przedwojenne fabryczki nie od razu zostały znacjonalizowane, i prawdopodobnie – przynajmniej w jakimś stopniu – działały jakiś czas po wojnie na własną rękę. Wszystko zmieniło się w latach 1960-ych, kiedy powołano Deutsche Piano-Union. Fabryki znacjonalizowano; wyposażenie ekspropriowano, marki zawłaszczono, a całość produkcji przeniesiono do kilku „ludowych kombinatów”, m.in. w Eisenberg, Luckenwalde i Lipsku. Jeżeli przedtem każda mniejsza fabryka prowadziła swoją własną numerację, to, w momencie unifikacji miejsc produkcji, numeracja seryjna była już wspólna. Podobnie było w Czechosłowacji i w jakimś stopniu w Polsce (z tym zastrzeżeniem, że w Polsce nie przetrwała ani jedna tradycyjna przedwojenna marka!!!).

W ten sposób, część ze wschodnioniemieckich marek pianin była nowa, dopiero wymyślona i opatentowana, lecz część została zapożyczona z dawnych czasów. Wyrządziłbym wielką krzywdę zasłużonym markom, gdybym nie rozgraniczył, jakie dokładnie pianina należą do okresu komunistycznego. Podaję poniżej listę tradycyjnych marek wraz z zaznaczeniem, od którego numeru weszły one w lata 1950-te.

  • Ammer – od numeru ok. 500 i wyżej
  • Fuchs & Möhr – od numeru ok. 13500
  • Gerbstadt – od numeru 18000
  • Finger – od numeru ok. 17400
  • Alexander Herrmann – od numeru 19650
  • Hofberg – od numeru ok. 29500
  • Hoffmann & Kühne – od numeru 25680
  • Irmler – od numeru ok. 30000
  • Lindholm – od numeru ok. 22500
  • Mannborg – od numeru ok. 59400
  • Gebr. Niendorf – od numeru 37000
  • Riese – od numeru 10450
  • Römhildt – Weimar. Pierwotna firma istniała w latach 1845-1930 i wyprodukowała ok. 20 tysięcy instrumentów. Od roku 1983 marka używana przez przemysł komunistyczny, lecz od którego numeru rozpoczęła się nowa produkcja, ustalić nie sposób.
  • Rönisch – od numeru ok. 77000
  • J. Schiller – od numeru ok. 30400
  • Wilh. Steinberg – identyczna sytuacja jak z marką Römhildt – Weimar.
  • H. Wolfframm – od numeru ok. 26500
  • Zimmermann – od numeru ok. 178000.

Co jest „nie tak” z niemieckimi pianinami? Przede wszystkim to, że produkowano je w wielkich zakładach meblowych, znanych jako „przedsiębiorstwa ludowe” lub „kombinaty państwowe” (VEB, Volkseigener Betrieb). I, żeby jeszcze fortepianmistrze produkowali szafy i komody (jak to w czasie wojny i po wojnie było w Kaliszu), to pół biedy. Ale produkcją pianin trudnili się meblarze! Tak, wschodnioniemieckie pianina to były „meble ze strunami”. Ich jakość stała, oczywiście, na odpowiednim poziomie.

Największe problemy w takim pianinie sprawia korpus, czyli szkielet pianina. Konstrukcja pianina jest bardzo niestabilna i obliczona jedynie na klej (konstruktorzy pianin widocznie wzięli sobie do serca przykład łemkowskich cieśli, stawiających drewniane cerkwie bez użycia choćby jednego gwoździa). Jednak stosowany klej był również podłej jakości, dzięki czemu w suchych, ciepłych pomieszczeniach zaczyna się kruszyć i osypywać.

Rama żeliwna pianina nie jest zamocowana do ścian nośnych szkieletu, lecz do łączników wspomagających. Dochodzi do tego, że pianina dosłownie się „składają”, czyli rozwalają, gdyż te belki nie są w stanie utrzymać ciężaru i oporu ramy.

Reszta takiego pianina również nie jest skręcana za pomocą śrub, lecz klejona, co czyni jego konstrukcję wyjątkowo niestabilną. Teoretycznie, można ją wzmocnić, o ile ani rama, ani strojnica nie została jeszcze wyrwana. Strojnica bowiem również nie jest zamocowana do ramy szkieletu śrubami, lecz przyklejona – a więc potrafi się od szkieletu oddzielić. Lecz często, żeby się dostać do właściwych zakamarków, trzeba całkowicie zdemontować ramę, lub też poluzować struny – a to nie zawsze jest możliwe, ani tym bardziej opłacalne.

Dzięki niestabilności konstrukcji pianino doznaje różnego rodzaju deformacji, które powodują częste pękanie płyty rezonansowej oraz wykrzywienie ramy.

W pianinach produkcji NRD na szeroką skalę stosowano plastikowe mechanizmy, przy czym bardzo złej jakości. Dopóki taki mechanizm jest nasmarowany grafitem, on jako-tako działa. Lecz po wyschnięciu i odpadnięciu grafitu (który wówczas wszystko brudzi), mechanika zaczyna skrzypieć, utykać i się zacinać. Jeżeli nie nasmarować takiej mechaniki na czas, elementy plastikowe zaczynają się deformować i ścierać, co trwale je uszkadza. Zresztą, deformują się one bez względu, czy są posmarowane grafitem, czy nie.

Również klawisze pianin wschodnioniemieckich są bardzo słabe i potrafią się łamać.

Prawie zawsze te instrumenty cechuje kiepski dźwięk. Szczególnie odrażające pod tym względem są pianina i fortepiany Rönisch, ale również i inne marki, jak choćby Gerbstadt, potrafią zaskoczyć swoją brzydotą. Zimmermann czy też Finger posiada nieco lepszy dźwięk, co jednak – w świetle wszystkiego wyżej wymienionego – nie zachęca do eksperymentowania z tymi markami.

Podobnie jak i w innych krajach bloku wschodniego (również w Polsce, choć w mniejszym stopniu), niemieckie pianina różniły się swoją jakością w zależności, czy były produkowane na rynek krajowy, czy na eksport. W ogóle muszę powiedzieć, że żadne inne pianina tak się nie różniły, jak niemieckie. Czechosłowackie pianina (w istocie, czeskie, bowiem wszystkie zakłady mieściły się na terenie Republiki Czeskiej) miały bardzo wyrównany poziom. W Polsce starano się produkować pianina bez widocznego pogorszenia jakości na potrzeby krajowe; różnice polegały bardziej na dodatku do eksportowych pianin różnych miłych gadżetów, jak to fikuśne nakrycie klawiatury, lepsza poligrafia karty gwarancyjnej itp. W ZSRR jedyną różnicą między pianinami „krajowymi” a „eksportowymi” był alfabet łaciński, stosowany w pisowni marki pianina, natomiast sama ich jakość pozostawała koszmarna.

Tak więc wschodnioniemieckie pianina, zauważone w krajach trzecich (np. w Skandynawii), różniły się jakością wykonania in plus. Naprawdę się o to starano!

Jednak się nie łudźmy: w Polsce spotykane są najgorsze pianina, bowiem przed „swoimi” (a do tego „gorszymi”) nikt nigdy niczego nie udawał.

Z kolei, ponieważ do Polski nie trafiały ani węgierskie, ani rumuńskie, ani bułgarskie pianina, wymienione w zestawieniu powyżej, należałoby zarówno radzieckie, jak i wschodnioniemieckie pianina odnieść do wspólnej kategorii jednakowo niepolecanych instrumentów.

Pianina wschodnioniemieckie miały bardzo krótką żywotność (czy też okres przydatności) i zazwyczaj nadawały się do wyrzucenia po 20-25 latach. Z tego wynika, że wciąż jeszcze spotykane na rynku wtórnym w Polsce pianina produkcji NRD są już u kresu swoich dni. Pamiętajmy o tym, gdy ktoś próbuje nas kusić „niemiecką jakością”!

Zapytania z wyszukiwarki, prowadzące na tę stronę:

  • pianino alexander herrmann (17)
  • pianino geyer opinie (14)
  • pianino liryka (14)
  • pianino hoffmann opinie (9)
  • pianino romhildt-weimar (7)
  • pianina radzieckie (7)
  • pianino riese (7)
  • pianino fuchs mohr (7)
  • pianino czeskie (6)
  • pianina ukrainskie (6)
  • pianina z nrd (6)
  • pianino steinmann (6)
  • pianino rönisch (6)
  • pianina czeskie (5)
  • pianina august hoffmann (5)
  • żywotność pianina (5)
  • ile kosztuje pianino Fuchs &Mohr (5)
  • fuchs mohr piano (5)
  • pianino doina (4)
  • petrof weinbach arspolonica (4)
  • pianino august hoffmann opinie (4)
  • steinmann pianino (4)
  • fabryka pianin steinberg (4)
  • pianino wilh steinmann opinie (4)
  • august hoffmann piano (4)
  • klawesyn lindholm (4)
  • pianino gerbstadt (4)
  • pianino steinberg (4)
  • fortepian niendorf opinie (4)
  • gdzie były produkowane pianina fuchs&mohr (3)
  • pianoforte (3)
  • hoffmann pianino (3)
  • renowacja pianin belarus (3)
  • klingmann historia fabryki (3)
  • klawisz do pianin produkcja (3)
  • niendord opinie pianino (3)
  • pianino forster (3)
  • pianino august hoffmann (3)
  • alexander herrmann piano (3)
  • WILH STEINMANN opinie o pianinach (3)
  • pianino finger (3)
  • august forster lobau 1/sa (3)
  • pianino hoffmann (3)
  • Pianina hoffman (3)
  • pianino alexander herrmann ppinie (2)
  • pianino w hoffman opinie (2)
  • pianino august foster gdzie data produkcji (2)
  • pianino marki Fuchs (2)
  • jak rozpoznać rok produkcji pianina weinbach (2)
  • pianina hierarchia (2)
  • hofmann wien piano 1974 opinie (2)
  • hoffmann ppianino opinie (2)
  • pianino fuchs mohr opinie (2)
  • pianino bluthner opinie (2)
  • jakim klejem przykleić klawisze od pianina (2)
  • pianino j schiller jakość (2)
  • pianino gerbstadt historia (2)
  • pianino przedwojenne hermann forster (2)
  • pianino fuchs&mohr (2)
  • Najgorsze pianina (2)
  • PIANINA LINDHOLM (2)
  • pianino Römhildt (2)
  • pianino romhildt- weimar (2)
  • pianino akkord opinie (2)
  • pianino niendorf h klaus (2)
  • pianino aleksander herman (2)
  • opinie o pianinie hoffmann&kuhne (2)
  • pianino august hoffmann allegro (2)
  • pianino alexander herrman (2)
  • producenci pianin czechy (2)
  • cena pianina Finger (2)
  • fuchs mohr numer (2)
  • forster fabryka pianin niemcy lobau (2)
  • romhildt weimar holland (2)
  • wilh steinmann (2)
  • fortepian karl steinberg warszawa 1845 (2)
  • forster pianino (2)
  • pianina hoffmann (2)
  • ruskie pianino akkord 2 (2)
  • ruskie pianino akord 2 (2)
  • rynek pianin w niemczech (2)
  • steinberg fortepian (2)
  • fuchs mohr pianino (2)
  • zestawienie rosyjskich pianin (2)
  • chierarchia marek pianin (2)
  • @nrd ru mail (2)
  • aleksander herrmann piano age (2)
  • aleksandra wagner pianino (2)
  • gebr niendorf пианино 37000 (2)
  • geyer opinie o pianinie (2)
  • pianino fuchs (1)
  • pianino hermann alexander opinie (1)
  • pianino fuchs mohr 84542 flemming 12 jur (1)
  • szafy z nadrukiem pianina (1)
  • pianino hermann forster (1)
  • romhildt-weimar historia (1)
  • pianino hoffmann jak sprawdzić rok produkci (1)
  • steinmann pianino cena (1)
  • steynberk fortepiany (1)
  • pianino hofberg bardzo stare antyk (1)
  • pianino hoffman stokholm (1)
  • pianino hoffman (1)
  • pianino hoffman allegro (1)
  • steinmann piano (1)
  • pianino fuchs & mohr opinie (1)
  • pianino hoffman brzeczace dzwieki (1)
  • pianino herman polska calisia (1)
  • pianino heifrmann (1)
  • wszystkie marki niemieckich pianin (1)
  • wilhelm steinmann piano (1)
  • zabytkowe pianina hoffmann (1)
  • niemiecki producent pianin (1)
  • wilh steinmann piano (1)
  • pianino fuchs mohr allegro (1)
  • pianino fush& möhr (1)
  • wilh steinmann pianina z nrd (1)
  • zabytkowe pianino wolfframm (1)
  • wil h steinmann pianino opinie (1)
  • w hoffman pianino (1)
  • wiek pianina g hoffman (1)
  • pianino gregor hofman (1)
  • weinbach vs petrof (1)
  • weinbach ars polonica (1)
  • wilh steinmann pianino (1)
  • wyrównanie młotków w pianinie (1)
  • pianino hofman (1)
  • problemy mechaniki niemieckich pianin (1)
  • rieger kloss piano (1)
  • romhildt & weimar (1)
  • pianino w hoffman (1)
  • römhildt fortepian (1)
  • pianino steinberg cena (1)
  • romhildt weimar 1845 (1)
  • pianino stainman (1)
  • römhildt weimar ile kosztuje (1)
  • pianino wilhelm steinmann (1)
  • pianino wolfframm (1)
  • pianino wolfframm opinie (1)
  • pozna kdo romhildt weimar pianino (1)
  • pianoforti romhildt weimar (1)
  • producent instrumentow ddr (1)
  • produkcjapianin niendorf (1)
  • piano wilh steinmann (1)
  • piano fuchs&möhr (1)
  • rieger kloss pianino petrof (1)
  • pianio aug hoffman (1)
  • romhildt weimar lublin (1)
  • pianino stainberg (1)
  • pianino romhildt-weimar cena rok produkcji (1)
  • stare pianina niemieckie jakość (1)
  • pianino j schiller (1)
  • steinberg pianina (1)
  • pianino hofmqn opinie (1)
  • pianino hofmann opinie (1)
  • pianino hofmann czy yamaha (1)
  • steinberg pianino (1)
  • steinberg pochodzenie fortepian (1)
  • sprawdz wiek fortepianu hupfeld (1)
  • spis marek pianin (1)
  • PIANINO MARKI FUCHS & MOHR (1)
  • römhildt – weimar (1)
  • romhildt- weimar pianino opinie (1)
  • czym przykleić klawisze pianina (1)
  • pianino rieger kloss (1)
  • rönisch allegro (1)
  • rönisch pianina (1)
  • rosyjska pieśń pianino (1)
  • pianino marki union (1)
  • pianino hofman nowe sprzedam (1)
  • hofmann pianina ocena (1)
  • fuchs & mohr pianino (1)
  • fortepiany hoffmana (1)
  • Fortepian Weimar (1)
  • fortepian hoffman (1)
  • Fortepian Carl Hofmann (1)
  • fortepian august förster allegro (1)
  • fisharmonia petrof (1)
  • fisharmonia august forster (1)
  • fischarmonia iegier kloss (1)
  • firma doina pianino (1)
  • feurich czy dobre i jak rozpoznać rok produkcji (1)
  • fabryka pianin lobau (1)
  • fuchs & mohr pl (1)
  • fuchs mohr opinie (1)
  • hoffmann pianino opinie (1)
  • hoffman august pianino opinie (1)
  • hofberg pianino cena (1)
  • hofberg klawesyn (1)
  • historia pianino romhildt (1)
  • herrmann piano (1)
  • herrmann pianino (1)
  • hermann wolfframm (1)
  • hellas pianina opinie (1)
  • gerbstadt fabryka fortepianów (1)
  • gdzie produkowano najlepsze pianina (1)
  • fuhs&mohr (1)
  • eisenberg pianino (1)
  • czym przykleic klawisze pianinie (1)
  • august forster fabryka (1)
  • august finger eisenberg pianino (1)
  • aug hoffman pianino opinie (1)
  • aug foster cena (1)
  • ammer klawesyn budowa (1)
  • alexandr hoffman pianino (1)
  • alexander herrmann pianino opinie (1)
  • alexander herrmann pianino jakie jest (1)
  • alexander herrmann pianino czarne nowe (1)
  • alexander herrman piano (1)
  • alexander hermann pianino machoniowe (1)
  • Aleksander Hermann pianino (1)
  • august forster hermann (1)
  • august forster jakośc (1)
  • czym pokryte sa fortepiany august forster z republiki czeskiej (1)
  • czy rosyjskie pianina są (1)
  • czy pianina fuchs mohr są dobre? (1)
  • czy dobre jest pianino will steinmann (1)
  • czeskie instrumenty (1)
  • cena pianina typ hoffman (1)
  • bykov@nrd ru loc:PL (1)
  • august hofmann pianino (1)
  • august hoffmann pianino (1)
  • August Hoffman pianino (1)
  • August foster pianina (1)
  • August Forster Lobau i/Sa (1)
  • aleksander hermann pianin forum (1)
  • pianino forstrer (1)
  • pianina steinmamm (1)
  • pianina radziecki (1)
  • pianina produkowane w czechach (1)
  • pianina musiqa (1)
  • pianina marki j shiller (1)
  • pianina i ich marki konstruktorzy (1)
  • pianina i fortepiany august forster (1)
  • pianina hofmann (1)
  • pianina hoffmann opinie (1)
  • pianina hoffman dzwiek (1)
  • pianina hoffman cena (1)
  • pianina herman forum (1)
  • pianina z ddr (1)
  • pianina z krajów skandynawskich (1)
  • pianino forster petrof czy bluthner które (1)
  • pianino forschter (1)
  • pianino foerster (1)
  • pianino belarus rok produkcji (1)
  • pianino august Hoffmann cena opinie (1)
  • pianino august Hoffman (1)
  • pianino august forster opinie numery seryjne (1)
  • pianino alexander herrmann opinie (1)
  • pianino alexander herrmann ceny (1)
  • pianino alexander herrmann cena (1)
  • pianino alexander hermann (1)
  • pianini waimar (1)
  • pianina fm Steinberg (1)
  • pianina finger (1)
  • klingmann pianino cena (1)
  • klingmann pianina (1)
  • klawesyn ammer (1)
  • kiepscy pianine (1)
  • karl geyer pianina (1)
  • jakiej mRki sa pianina fuchs&mohr (1)
  • jakiej klasy sa pianina fuchs&mohr (1)
  • jaki klej do klawiszy pianina (1)
  • jak zdemontować ramę fortepianu (1)
  • jak przykleić klawisz do pianina (1)
  • instrumenty muzyczne z nrd (1)
  • ile kosztuje pianino lindmolm (1)
  • klingmann pianino ocena (1)
  • lista marek pianin (1)
  • pianina aug hoffmann opinie (1)
  • pełna lista pianin niemieckich (1)
  • opinie pianino steinmann (1)
  • opinie o pianiniebfuchs mohr (1)
  • opinie o fortepianie hofman (1)
  • opinie ludzi o pianinie august hoffmann (1)
  • ogloszenie sprzedazy fortepianu po niemiecku (1)
  • Niemieckim pianinom nein (1)
  • niemieccy producenci pianin fusch (1)
  • musiqa pianena/ (1)
  • meble hofman lubin opinie (1)
  • lutnik zimmerman G August (1)
  • ile kosztowalo nowe pianino ukraina (1)